UYKU ve TRAFİK KAZALARI
İ.Hamit Hancı* , Burcu Eşiyok*
*Ankara Ü. Tıp Fak. Adli Tıp
A.D
STED de yayımlanmıştır
Trafik kazalarında aşırı hız, alkol alımı, tehlikeli
araç kullanmanın
yanında uykusuzluk da önemli bir nedendir.
ABD Ulusal Otoyol Trafik Güvenliği Yönetimi yıllık
tüm kazaların yaklaşık
%1,5'inde temel nedenin uykusuzluk ve yorgunlukla
ilişkili olduğunu tahmin
etmektedir . İngiltere, Norveç ve İsviçre'de yapılan
farklı çalışmalarda
%1-16 arasında değişen oranlar bildirilmiştir.
Uyku ilişkili kazalar kazalar açısından en çok risk
altında olan sürücüler;
a)Uykusu bozulmuş veya yorgun sürücüler
.Mola vermeksizin uzun süre araç kullananlar
.Gece, öğleden sonra ve normalde uyuduğu saatlerde
araç kullananlar
.Uyku yapan ilaçlar veya alkol alanlar
.Tek başına araç kullananlar
.Uzun, kırsal, sıkıcı yollarda araç kullananlar
.Sık yolculuk edenler
b)Genç sürücüler
Uyku ilişkili kazaların geç kalma eğiliminde olan,
az uyuyan ve gece araba
kullanan gençlerde yaygın olduğu saptanmıştır
c)Vardiyalı çalışan sürücüler
ABD'de 25 milyon insan vardiyalı olarak çalışmaktadır.
Bu alışılmadık
programlarla çalışanların %20-30'unun yorgunluk ilişkili
araba kazası
geçirdiği saptanmıştır. Özellikle gece vardiyasından
eve dönüş tehlikeli
olmaktadır .
d)Ticari araç sürücüleri
Özellikle kamyon sürücüleri yorgunluğa bağlı kazalara
eğilimlidir. Kamyon
sürücülerinde uyku apnesi olarak adlandırılan uyku
ve solunum bozukluğu
yüksek oranda görülebilir. Tüm ağır kamyon kazalarının
en az %30-40'ında
sürücünün yorgunluğunun, katkıda bulunan faktörlerden
biri olduğu ileri
sürülmektedir.
e)Tanı konulmamış uyku bozuklukları olan sürücüler
Uyku bozukluklarının kazaları arttıran bir risk faktörü
olduğu
bildirilmiştir. Kronik insomnia (uykusuzluk) , uyku
apnesi ve narkolepsi
gibi aşırı gündüz uyuklamasına neden olan bozukluklar
tahminen 30 milyon
Amerikalıda görülmektedir. Uyku bozukluğu olan pek
çok kişi tanısız ve
tedavisiz kalmaktadır. Örneğin; uyku apnesi orta yaşlı
erkeklerin %4'ünde,
aynı yaş grubundaki kadınların %2'sinde bulunmaktadır.
Bu bozukluk kaza
riskini 3-7 kat arttırmaktadır.
McCartt ve arkadaşlarının 593 uzun mesafe kamyon şöförüyle
yüzyüze
yaptıkları görüşmelerde, sürücülerin oldukça büyük
bir kısmının direksiyonda
uyuduklarını saptamışlardır. Sürücülerin %47,1'i daha
önce, %25,4'ü ise son
bir yıl içinde direksiyonda uyuduklarını ifade etmişlerdir
.
Uyku ilişkili kazaları engellemede etkili olabilecek önlemler:
1)Yolculuk öncesi öneriler
* Sürücü iyi bir gece uykusu uyumalıdır. Bireysel
farklılık göstermekle
birlikte, ortalama 8 saatlik bir gece uykusu gereklidir.
* Uzun yolculuklar bir arkadaşla beraber yapılabilir.
Yolcular yorgunluk
belirtilerini farkederek ya da aracı sıra ile kullanmak
şeklinde yardımcı
olabilirler.
* Her 100 mil (yaklaşık 160 km) veya 2 saatte bir
düzenli molalar
verilebilir.
* Alkol ve performansı azaltan ilaçlar kullanılmamalıdır.
Alkol ve yorgunluk
birbirlerinin etkilerini arttırır.
* Sık olarak gündüz uyuklaması, gece uyumakta zorluk
ve/veya her gece yüksek
sesle horlama gibi şikayetler varsa uyku bozuklukları
açısından bir doktora
danışılmalıdır(9).
2)Uykulu sürücüler için öneriler
Yorgunluğun uyaran işaretlerine dikkat edilmelidir.
a.)Araba kullandığı son birkaç kilometreyi hatırlamıyorsa,
b.)Yolda sağa-sola sapıyor veya yolda ya da yol kenarında
bulunan, sürücüyü
hız ve yol sınırı açısından uyaran bariyerlere çarpıyorsa,
c.)Dalıyor ya da dikkatini toplayamıyorsa,
d.)Tekrar tekrar esniyorsa,
e.)Gözlerini açık tutmakta zorlanıyorsa,
f.)Önünüzdeki arabaya çok yakın kullanıyor veya trafik
işaretlerini
kaçırıyorsa,
g.)Başını tutmakta zorlanıyorsa,
h.)Aracı ani duruş ve kalkışlarla sarsa sarsa kullanıyorsa
uyuma
tehlikesinin olduğunu bilmelisiniz.
Sadece radyoyu açmakla yetinmeyin, pencereyi de açın
ve onu uyanık tutmak
için diğer "numaraları" deneyin.
Mola vermek için güvenli bir yer bulun.
Trafikten uzak, güvenli bir alana gidin ve kısa bir
süre (15-45 dakika)
uyumasını sağlayın.
Eğer gerekiyorsa kısa süreli uyanıklık için kahve
başka kafeinli içecekler
alın (kafeinin kan dolaşımına geçmesi yaklaşık 30
dakika alır) .
3)Yol değişiklikleri: Anayollardaki hız kesici ve yol
kenarını belirleyen
bariyerler sürücüyü yoldan çıktığı an uyarabilir.
Tekerlekler bu bariyerlere
çarptığında oluşan sarsıntı ve gürültü anayollardaki,
aracın yoldan
çıkmasına bağlı kazaları önlemede oldukça etkili olabilir.
Kazalardaki kesin azalma bilinmemekle birlikte çalışmalar
%15-70 oranında
azalma bildirmektedir. Sürücü bu bariyerlere çarptığında
yorgun
olabileceğini düşünerek dinlenmelidir.
İngiltere'de yapılan araştırmada uyku ilişkili kazaların
saat 02.00, 06.00
ve 16.00 civarlarında arttığı saptanmıştır.